Google Maps voorspelt dat je om 17.30 uur aankomt op bestemming. Netflix zet een serie bovenaan waarvan het denkt dat je hem leuk vindt. Of je vraagt ChatGPT, Claude of Copilot om een artikel te schrijven.
We noemen het allemaal AI.
Maar wat is AI dan precies? En waarom valt zowel een chatbot als een navigatie-app onder dezelfde noemer?
AI, oftewel artificial intelligence of kunstmatige intelligentie, is een verzamelnaam voor computersystemen die taken uitvoeren waarbij ze informatie moeten herkennen, voorspellen, beoordelen of maken.
AI is niet één ding
Google Maps gebruikt bijvoorbeeld gegevens om reistijden te voorspellen. Een bank kan systemen gebruiken om afwijkende betalingen te herkennen. Netflix probeert te voorspellen welke film je waarschijnlijk wilt zien. Copilot maakt nieuwe tekst op basis van je vraag.
Het zijn heel verschillende toepassingen, maar ze hebben iets gemeen: ze gebruiken grote hoeveelheden gegevens om patronen te herkennen en op basis daarvan een uitkomst te geven.
Dat is een belangrijk verschil met gewone software.
Een simpele rekenmachine hoeft niets te leren. Je voert 23 × 17 in en de regels van de software bepalen wat eruit komt.
Bij AI liggen niet alle mogelijke antwoorden vooraf vast.
Je gebruikt AI waarschijnlijk al jaren
De aandacht voor AI is enorm toegenomen door ChatGPT, maar veel mensen gebruikten AI al lang voordat ze ooit een chatbot openden.
Neem Google Maps.
Als je ’s ochtends naar je werk rijdt, kan Maps aangeven dat je er 37 minuten over gaat doen. Om vijf uur ’s middags kan precies dezelfde route ineens 52 minuten duren.
Die voorspelling komt niet alleen uit de lengte van de weg. Er worden gegevens gebruikt over onder andere verkeer en historische verkeerspatronen om in te schatten hoe lang jouw rit waarschijnlijk gaat duren.
Dat is meteen een goed voorbeeld van wat AI vaak doet.
Het vertelt je niet met zekerheid wat er gaat gebeuren. Het maakt op basis van beschikbare informatie een voorspelling.
Er kan vijf minuten later een ongeluk gebeuren. Dan klopt de voorspelling ineens niet meer.
Dat maakt de oorspronkelijke voorspelling niet per se slecht. Het laat vooral zien wat een voorspelling is: een inschatting, geen feit.
En wat doet ChatGPT dan?
ChatGPT doet iets anders.
Als je vraagt:
Geef me drie ideeën voor een vegetarisch avondeten met aubergine en tomaat.
dan zoekt ChatGPT niet simpelweg drie bestaande recepten op en plakt die onder elkaar.
Het gebruikt een taalmodel dat patronen heeft geleerd uit zeer grote hoeveelheden tekst. Op basis daarvan genereert het een antwoord dat past bij jouw vraag en bij de tekst die het tot dan toe heeft geproduceerd. Dat taalmodel heet LLM, Large Language Model
Dat verklaart waarom ChatGPT zulke verschillende dingen kan doen. Het kan een mail schrijven, een tekst samenvatten, een planning maken of uitleggen wat inflatie betekent.
Maar het verklaart ook een belangrijk probleem.
Een goed geformuleerd antwoord hoeft niet waar te zijn.
Waar AI goed in is
AI is vooral handig wanneer er zoveel informatie of zoveel mogelijke varianten zijn dat je niet voor iedere situatie vooraf een regel wilt of kunt schrijven.
Denk aan het herkennen van objecten op foto’s, voorspellen van verkeersdrukte, aanbevelen van muziek, vertalen van tekst of maken van een eerste samenvatting van een document.
Generatieve AI heeft daar iets aan toegevoegd: je kunt nu in gewone taal vertellen wat je wilt.
Je hoeft geen formule te schrijven of programma te bouwen. Je kunt gewoon vragen:
“Leg deze brief uit alsof ik niets van hypotheken weet.”
Of:
“Ik heb broccoli, feta en aardappelen in huis. Wat kan ik hiermee maken?”
Dat heeft AI voor veel meer mensen bruikbaar gemaakt.
De veelgemaakte fout: AI verwarren met intelligentie zoals wij die kennen
De naam kunstmatige intelligentie is eigenlijk een beetje ongelukkig.
Als ChatGPT een goed antwoord geeft, is het verleidelijk om te denken dat het systeem de vraag op dezelfde manier heeft begrepen als een mens.
Dat hoeft niet zo te zijn.
Een AI-systeem kan bijzonder goed zijn in een specifieke taak zonder de wereld te begrijpen zoals wij dat doen.
Google Maps kan waarschijnlijk beter dan jij voorspellen hoe druk de A2 over een half uur is. Dat betekent niet dat Google Maps begrijpt hoe vervelend het is als jij te laat bij een afspraak komt.
En ChatGPT kan een overtuigende uitleg geven over een onderwerp zonder op dezelfde menselijke manier te begrijpen wat de woorden betekenen.
Dat verschil merk je vooral wanneer AI fouten maakt.
Wat betekent dit als je zelf AI gebruikt?
Je hoeft niet te weten hoe een neuraal netwerk technisch in elkaar zit om AI te gebruiken.
Wel is het handig om twee dingen uit elkaar te houden:
Wat kan dit systeem goed?
En hoe erg is het als de uitkomst niet klopt?
Als je ChatGPT drie ideeën voor het avondeten laat bedenken, is een fout meestal niet zo spannend.
Als je vraagt of een bepaalde medische klacht onschuldig is, of hoe je een ingewikkelde belastingregel moet toepassen, zijn de gevolgen van een fout heel anders.
Hetzelfde AI-systeem kan in beide situaties een even overtuigend antwoord geven.
Daarom zegt de kwaliteit van de formulering weinig over de betrouwbaarheid van de inhoud.
Belangrijkste inzicht
AI is geen computer die ineens alles weet.
AI is een verzamelnaam voor systemen die patronen uit gegevens gebruiken om bijvoorbeeld iets te herkennen, voorspellen of genereren.
Soms is de uitkomst heel nauwkeurig. Soms niet.
En juist omdat moderne AI zo overtuigend kan overkomen, is het nuttig om te weten welk soort systeem je gebruikt en wat het eigenlijk aan het doen is.
Dat brengt ons bij een term die je tegenwoordig overal tegenkomt: LLM.
Veelgestelde vragen over AI
Is ChatGPT AI?
Ja. ChatGPT is een toepassing van generatieve AI. Het gebruikt een Large Language Model, meestal afgekort tot LLM, om tekst te verwerken en te genereren.
Is AI hetzelfde als ChatGPT?
Nee. ChatGPT is één toepassing. AI wordt ook gebruikt in bijvoorbeeld navigatie, aanbevelingssystemen, beeldherkenning en fraudedetectie.
Is Google Maps AI?
Google Maps gebruikt verschillende technologieën, waaronder machine learning, voor functies zoals het voorspellen van verkeerssituaties en reistijden. Niet iedere functie in Google Maps is daarmee automatisch AI.
Is een Algoritme hetzelfde als AI?
Nee. Een algoritme is een reeks stappen of regels waarmee een computer een taak uitvoert. Ook heel eenvoudige software gebruikt algoritmen. AI-systemen gebruiken algoritmen, maar niet ieder algoritme is AI.
Kan AI denken?
Dat hangt sterk af van wat je onder denken verstaat. Moderne AI kan complexe taken uitvoeren en resultaten produceren die intelligent overkomen. Dat is niet hetzelfde als aantonen dat zo’n systeem menselijk begrip of bewustzijn heeft.
Lees ook
[Wat is een LLM?]
[Waarom hallucineert AI?]